Siirry sisältöön

Kaksikieližys Ven'al

On otettu Мегавики-späi

Kaksikieližys Ven'al (ven. Двуязычие в России) on levinnyh Altain, Baškortostanan, Tatarstuanan, Čuvaššien, Jakuutien tazavallois, Pohjas-Kavkuazan tazavallois, Bur’aties da toizil alovehil. Nämmis tazavallois on moine kielitilandeh: linnalazet eläjät enimyölleh paistah vaiku ven'an kielel libo maltetah kudakui kandurahvahan kieldy. Kyläläzet puaksumbah maltetah omua muamankieldy, ven’an kieldy ei malteta ylen hyvin libo maltetah vältävälleh. Toine kaksikieližyön luadu, konzu ven’an kieli on muamankielenny da vie maltetah tostu kieldy, on levinnyh harvah.

Karjalan tazavaldu

thumb|285px|Kaksikieline nimilaudu Petroskois.

Kaksikielizet tieviittehet ven'an da vepsän kielel Karjalan tazavallan Šoutjärven kyläs.

Karjalan tazavallas kandurahvahinnu ollah karjalazet, vepsäläzet da ven'alazet. Karjalazien da vepsäläzien lugu ei ole suuri. Vuvven 2020 rahvahanluvun tuloksien mugah karjalastu Ven'anmuas on 32 422 hengie, niilöis Karjalas eläy 25 901 hengie[1]. Vepsäläzii Ven'anmuas vuvven 2020 rahvahanluvun tuloksien mugah on 4534 hengie, Karjalas eläy 2471 vepsälästy[2].

Kaksikielizii on enimilleh kylis, kudamis eläy kandurahvastu. Linnois vahnat, kylispäi muuttunuot rahvas vaiku ollah kaksikielizii. Ga on olemas rahvastu, kudamat maltetah da käytetäh argielokses ven'an kielen ližäkse kaksi dai kolmie kieldy, nuorethäi paistah ven’akse.

Kaččomattah kandurahvahien pieneh luguh, Karjalan tazavallas säilytetäh da kehitetäh kandurahvahien kielii: karjalan da vepsän kieldy opastetah monis školis urokannu libo urokan ulgopuolel. Petroskois ruadau Lönnrotan nimine suomi-ugrilaine škola, karjalan kieldy opastetah Petroskoin valdivonyliopistos. Karjalan, vepsän da suomen kielel tazavallas piästetäh ilmah lehtilöi, žurnualoi, luajitah TV- da ruadivolähetyksii[3], teatrallizii ozutuksii. Tazavallas azetetah kaksikielizii viittehii, karjalan da ven’an kielel, vepsän da ven’an kielel.

Ga paginan piäkielenny on ven’an kieli.

Komin tazavaldu

Komi-ven'alaine kaksikieližys on roinnuhes nämmien kielien maltajien pitkyaigazes yhtevykses. Komi-ven’alaine kaksikieližys rubei kehittymäh äijäl Nevvostoliiton aigah, ainos levettih ven'an kielen käyttämizen alat. XX vuozisuan lopus läs 95 % kyläläzii komilazii maltettih sit libo täs miäräs muamankieldy da ven'an kieldy. Kazvoi ven'an kieldy muamankielekse sanojien komilaizen lugu. Nevvostoliitos vuvven 1989 rahvahanluvun mugah heidy oli läs 20 % kaikis komilazis da vaiku 50 % heis sanottih, ku välläl suul paistah komin kielel. Oli olemas ven'a-komilazen kaksikieližyön tapahtuksii. Nenga vuvvennu 1989 1,2 % ven’alazii, kudamat elettih Komin tazavallas, sanottih, ku välläl suul paistah komin kielel[4].

Komin tazavallas komin kieli on valdivollizennu kielenny ven'an kielen rinnal.

Baškortostuanu

Baškortostanan tazavallas on äijy kaksikielisty. Kogo Ven’an vuvven 2022 rahvahanluvun tuloksien mugah tazavallas 1 482 740 hengie, luguh ottajen ven'an kieldy, ollah kaksikielizet, 259 558 hengie maltau kolme kieldy, 28 551 maltetah kolme da enämbängi kieldy[5].

4. oraskuudu vuvvennu 1999 Baškortostanan tazavallas hyväksyttih zakon "Baškortostanan tazavallan kanzoin kielih nähte", kudaman mugah valdivokielikse sanottih baškiiroin da ven'an kieli tazavallan kaikel alovehel.

Kaksikieližys on enimite kehitynnyh kylis da sidä tarvitah eri etnosoin yhtevyksien pidämizekse. Baškortostanan päivännouzun kyläläzis piirilöis on leviesti levinnyh ven’a-baškiiroin kaksikieližys; päivänlaskun piirilöis on olemas sežo ven’a-tatuaroin kaksikieližys. Rahvahienkeskizen yhtevyksen kielenny on puaksumbah ven'an kieli, harvah tatuaroin libo baškiiroin kieli. Ezimerkikse, vuvven 2020 rahvahanluvun mugah baškiiroin kieldy maltua 31 438 etnisty ven’alastu da 91 581 tatuarua. Kielikynnysty baškiiroin- da tatuaroinkielizien välil ei ole, ku kielet ollah sugukielinny. Tazavallas eläy čuvaššii, marilastu da udmurtua, kudamat sežo maltetah baškiiroin da tatuaroin kielii da käytetäh niilöi paistes toizien rahvahienke.

Vuvven 2024 talvikuukse Baškortostanas ruadau 9 polilingvististy školua, kus samal aigua oapstus menöy ven’an kielel, muamankielel da vierahal kielel. Viijeskymmenes detsadulazen opastuksen laitokses ruadau 72 polilingvististy joukkuo[6].

Baškortostanan linnois rahvahienkeskizen yhtevyksen kielenny on puaksumbah ven'an kieli.

Valdivokielien maltandu Baškortostanan tazavallas
(vuvven 2020 rahvahanluvun mugah) 		Ven’alazet Baškiirat Tatuarat Čuvašit Marilazet Ukrainalazet Mordvalazet Udmurtat Muut
Baškiiroin kieli[7] 31 438 802 065 91 581 2 696 2 479 229 106 2 223 903 3 977
Ven'an kieli[7] 1 507 803 1 239 536 963 396 79 480 84 403 14 798 10 934 17 024 13 137 50 271
Toizien kielien maltandu[7]:
Anglien kieli 59 045 30 665 33 013 1 564 1 673 563 165 851 1 375 1 679
Kazahskoi kieli 284 621 446 9 18 16 1 8 19 9
Marin kieli 2 183 1 743 876 63 56 131 17 9 173 501 390
Nemsoin kieli 10 108 4 926 4 879 333 593 135 44 97 74 197
Tatuaroin kieli 28 257 216 400 549 158 5 726 9 186 339 180 5 002 1 315 4 155
Udmurtoin kieli 419 1 175 300 2 89 3 1 13 498 11 25
Ukrainan kieli 2 826 198 207 30 12 4 119 6 5 36 34
Francien kieli 1 554 594 822 24 126 28 2 5 108 38
Čuvaššiloin kieli 3 237 1 030 932 48 565 76 31 111 3 56 179

Tatarstuanu

Kaksikieline viiteh Kazanin metros

Tatarstuanan tazavallan peruszakonan 8. pygälän mugah ven’an da tatuaroin kielet ollah täyziarvozinnu Tatarstuanan kaikel alovehel. Samas pygäläs sanotah, ku Tatarstuanan tazavallan valdivovallan elimis, paikallizien ičehaldivoloin elimis, valdivollizis virrastolois mollembii kielii käytetäh samanarvozesti[8].

Kaksikieližyön kyzymys on aktiivizennu paginan kohtannu Tatarstuanas[9][10], sidä tutkitah[11][12], piästetäh ilmah kirjutuksii[13]. Linnalazet tatuaroinkielizet parembi maltetah ven’an kieldy kyläläzih verratunnu, hyö käytetäh tatuaroin kieldy kois da vaigevuksittah ven’an kieldy ruavos, yhteiskunnallizis paikois, ven’ankielizien ystävienke paistes da m.i.

Tatarstuanan kylis, kus enimilleh eläy tatuaroi da čuvaššiloi, rahvahienkeskizen yhtevyksen kielenny on tatuaroin kieli. Ven’alazet, kudamat eletäh tatuaroin kylis, sežo opastutah tatuaroin kieleh da käytetäh sidä argielokses tatuaroinke paistes. Tatarstuanan čuavššiloin vahnemban polveh niškoi yhtevyksen piäkielinny oli čuvaššiloin da tatuaroin kielet, sit nuorien čuvaššiloin keskes tatuaroin kieli toizes sijas siirdyi kolmandele sijale, rodih ven’an kielen jälles. Tatarstuanas enimiät čuvašit maltetah čuvaššiloin, ven’an da tatuaroin kielii nenga, ku voijah käyttiä niilöi jogapäiväzes elokses.

Vuvven 2001 kyzelyn aigah 53,8 % kyzeltylöis Tatarstuanan tazavallan tatuarois sanottih, ku tahtotah, ku heijän lapset opastuttas ven’ankielizis školis da opastuttas tatuaroin kieldy opastusainehennu. Tazavallan neftinolendupiirilöis 15 % tatuaroin da 16,5 % ven’alazii brihoi da neidizii piettih muamankieldy oman kanzallizen yhtevyksen säilytändytaguksennu; 31 % tatuaroi da 59,5 % ven’alazii nuorii piettih muamankieldy vaiku yhtevyksen kielenny[14].

Čuvaššien tazavaldu

Čuvaššien kylis, kus enimyölleh eläy čuvaššiloi da tatuaroi, rahvahienkeskizen yhtevyksen kielenny oli čuvaššiloin kieli. Täl aigua se funksii siirdyy ven'an kielele.

Jakuutii

Jakuutien tazavallan peruszakonan mugah Jakuuties valdivokielinny ollah jakuutien da ven'an kielet. Niilöil ollah täyzi-arvozet oigevukset. Jakuutii on eräs Ven'an vähis alovehis, kus ven’an kieli ei monopoliziiruinnuh rahvahienkeskizen yhtevyksen kielen roulii[15]. Jakuutien kandurahvahien (dolganat, evenat, evenkat, jukagirat da jakuutat) jakuutien kieldy käytetäh rahvahahienkeskizen yhtevyksen kielenny. Enimis školis (enimyölleh kylis) erähis kluasois, a toiči kogonazis školis opastus menöy vaiku jakuutien kielel. Yhteiskunnallizes transportas azetuskohtii ilmoitetah kerras kahtel kielel. Äijät viittehet da tiemerkit sežo ollah kaksikielizet. On olemas joukkoviestimii jakuutien, ven’an kielel da pohjazen vähäluguzien kanzoin kielil. Aziibumuagoin virrallizennu kielenny on ven’an da jakuutien kieli. Linnaspäi loittozis kylis suau nähtä, kui ven’alazet opastutah jakuutien kieleh da hil’l’akkazin se rodieu heile omannu kielenny.

Kontaktukielet Ven'an alovehil

Erähiči ven’an kielen da paikallizien kielien kosketukses on roinnuh Komentosarjavirhe: Moduulia ”Не переведено” ei ole. da Komentosarjavirhe: Moduulia ”Не переведено” ei ole.. Ven’an pohjazes pomoralazet maltettih Komentosarjavirhe: Moduulia ”Не переведено” ei ole.[16][17]. Loittozes Päivännouzus lingva frankannu ven’alazet da Loittozen Päivännouzun kanzat käytettih ven’a-kitain pidžinua[18][19]. Vie yksi pidžin ven’an kielen pohjal, govorka, oli Taimiral, sidä käytettih dolganat, nganasanat, encat da evenkat[20].

Huomavukset

  1. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  2. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  3. ↑ См. подробнее в статье: Средства массовой информации Петрозаводска
  4. ↑ Айбабина Е. А. Двуязычие // Коми язык. Энциклопедия / Отв. ред. Г. В. Федюнёва. — М., 1998. — С. 93.
  5. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole. (Kačondan päivymiäry: 3 heinykuudu 2025)
  6. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole. (Kačondan päivymiäry: 3 heinykuudu 2025)
  8. ↑ См. текст Конституции Республики Татарстан в Викитеке.
  9. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  10. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  11. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  12. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  13. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  14. ↑ Я. З. Гарипов. Языковое развитие полиэтнического региона Arhiivukoupii 23 pakkaskuudu 2022 Wayback Machine // Социологические исследования. — 2012. — № 4. — С. 68.
  15. ↑ Алпатов В. М. Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  16. ↑ Broch, I. & Jahr, E. H. 1984. "Russenorsk: a new look at the Russo-Norwegian pidgin in northern Norway." In: P. Sture Ureland & I. Clarkson (eds.): Scandinavian Language Contacts, Cambridge: C.U.P., pp. 21-65.
  17. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  18. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  19. ↑ Komentosarjavirhe: Moduulia ”CiteWeb” ei ole.Komentosarjavirhe: Moduulia ”check for unknown parameters” ei ole.
  20. ↑ Е. А. Хелимский "Говорка" — таймырский пиджин на русской основе // Компаративистика. Уралистика: Лекции и статьи. М.: Языки русской культуры, 2000.

Komentosarjavirhe: Moduulia ”Check for unknown parameters” ei ole.

Kirjalližus

  • 150 языков и политика: 1917—1997. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства. М.: Институт востоковедения РАН. 1997. 192 с. ISBN 5-89282-022-X (Изд. 2-е, дополненное (…1917—2000). М.: Крафт + Институт востоковедения РАН, 2000. 224 с.)
  • Пунегова Г. В. Функционирование русского языка в условиях двуязычия в Республике Коми. Сыктывкар, 2008. 184 с.

Linkat

Lähteh - "https://olo.megawiki.ru/w/index.php?title=Kaksikieližys_Ven%27al&oldid=4287"